ETS2 uitgelegd: emissiehandel voor gebouwen en vervoer vanaf 2028

ETS2 (ook ETS 2 of ETS-2) is het tweede Europese emissiehandelssysteem. Waar het bestaande EU ETS geldt voor elektriciteitscentrales, zware industrie, luchtvaart en scheepvaart, legt ETS2 een CO₂-prijs op brandstoffen voor gebouwen, wegvervoer en kleine industrie. Daarmee krijgen aardgas voor verwarming, benzine en diesel een Europese CO₂-prijs. Op deze pagina leest u wat ETS2 is, wanneer het start, wat het voor energieprijzen betekent en wat bedrijven er nu al mee kunnen.

Wat betekent ETS?

ETS staat voor Emissions Trading System, in het Nederlands emissiehandelssysteem. Het principe heet cap and trade: de EU stelt een plafond (cap) op de totale uitstoot en geeft daarvoor emissierechten uit. Wie uitstoot, moet per ton CO₂ één recht inleveren. Rechten zijn verhandelbaar (trade), zodat er een marktprijs ontstaat. Het plafond daalt elk jaar, waardoor rechten schaarser worden. Het eerste systeem, het EU ETS, bestaat sinds 2005.

Wat is ETS2?

ETS2 is in 2023 ingevoerd met Richtlijn (EU) 2023/959, als hoofdstuk IVa van de bestaande ETS-richtlijn. Het systeem dekt de CO₂-uitstoot van brandstofverbranding in:

• gebouwen: woningen, kantoren, winkels en andere gebouwen die met aardgas of olie worden verwarmd;
• wegvervoer: benzine, diesel en andere brandstoffen voor auto's, bestelwagens en vrachtwagens;
• aanvullende sectoren: vooral kleine industrie die niet onder het bestaande EU ETS valt.

Het belangrijkste verschil met het eerste ETS: niet de gebruiker van de brandstof valt onder het systeem, maar de brandstofleverancier die de brandstof op de markt brengt. Dat heet een upstreamsysteem. Een huishouden of mkb-bedrijf hoeft dus zelf geen emissierechten te kopen, maar betaalt de CO₂-prijs via een hogere prijs voor gas en brandstof.

Wanneer start ETS2?

ETS2 wordt in stappen ingevoerd:

• 2025: vergunning en rapportage. Brandstofleveranciers hebben sinds 1 januari 2025 een vergunning nodig en monitoren hun uitstoot. In 2025 rapporteerden zij voor het eerst, over 2024. Volgens de NEa deed ruim 93 procent van de Nederlandse leveranciers dat op tijd.
• 2025–2027: alleen rapporteren. Elk jaar rapporteren leveranciers vóór 30 april hun uitstoot, vanaf 2026 geverifieerd. Volgens de NEa geldt over 2025, 2026 en 2027 nog geen inleverplicht. Over 2025 rapporteerden 184 Nederlandse deelnemers samen voorlopig 55,1 megaton CO₂.
• 2028: start van de handel. Oorspronkelijk zou de handel in 2027 beginnen. Met Verordening (EU) 2026/667 van maart 2026, de wijziging van de Europese klimaatwet waarin ook het doel voor 2040 is vastgelegd, is de start uitgesteld tot 2028. Het plafond en de veilingen beginnen dan; de eerste inlevering van rechten, over de uitstoot van 2028, is uiterlijk 31 mei 2029.

Er is politieke druk om ETS2 verder aan te passen. De Europese Raad vroeg de Commissie in zijn conclusies van 16 oktober 2026 om de gevolgen van ETS2 opnieuw te beoordelen, met name het ontwerp en de waarborgen. Een nieuw uitstel is (nog) niet besloten. Let op: oudere pagina's, ook van overheden, noemen nog 2027 als startjaar.

Wat moeten brandstofleveranciers doen?

De verplichtingen liggen bij de partij die brandstof voor gebouwen, wegvervoer en kleine industrie op de markt brengt. Volgens de Europese Commissie en de NEa houdt dat in:

• een ETS2-vergunning van de NEa, sinds 1 januari 2025;
• een goedgekeurd monitoringsplan dat beschrijft hoe de geleverde hoeveelheden en de uitstoot worden bepaald;
• elk jaar vóór 30 april een emissieverslag over het voorgaande jaar, vanaf 2026 gecontroleerd door een geaccrediteerde verificateur;
• vanaf 2028 emissierechten kopen op de veiling of de markt, en vanaf 2029 elk jaar uiterlijk 31 mei rechten inleveren voor de uitstoot van het voorgaande jaar.

Voor bedrijven die zelf geen brandstof leveren, verandert er formeel niets: zij hebben geen vergunning of rapportageplicht onder ETS2. Ze merken het systeem via hun energierekening en tankpas. Vraag uw energieleverancier wel hoe en wanneer ETS2-kosten in contracten worden doorberekend, zeker bij meerjarige vaste prijzen die over 2028 heen lopen.

Wat betekent ETS2 voor energieprijzen?

Dat hangt af van de CO₂-prijs die in de markt ontstaat. Het Planbureau voor de Leefomgeving schat in een beleidsnotitie van mei 2026 dat de ETS2-prijs in 2030 tussen €57 en €135 per ton CO₂ ligt (in prijzen van 2025). Volgens het PBL komt dat neer op ongeveer:

• 10 tot 24 cent extra per m³ aardgas;
• 13 tot 35 cent extra per liter benzine of diesel.

Voor huishoudens schat het PBL de extra kosten op ongeveer €10 tot €20 per maand voor een kleine flat en €30 tot €70 per maand voor een grote vrijstaande woning. Voor bedrijven hangt het effect af van het gas- en brandstofverbruik. Een bedrijf dat 25.000 m³ gas per jaar stookt, betaalt bij die bandbreedte grofweg €2.500 tot €6.000 per jaar extra; een wagenpark dat 50.000 liter diesel tankt, €6.500 tot €17.500. Dat zijn indicaties op basis van de PBL-cijfers, geen voorspelling.

Prijsstabiliteit

Om te voorkomen dat de prijs te snel oploopt, bevat de ETS-richtlijn een rem. Ligt de prijs twee maanden achter elkaar boven €45 per ton (in prijzen van 2020, geïndexeerd), dan komen er extra emissierechten uit een reserve op de markt. Bij een sterke prijsstijging volgen grotere hoeveelheden. In oktober 2026 is een aanvullend besluit ondertekend dat die vrijgave vergroot.

Is ETS2 een CO₂-belasting?

Nee, al werkt het voor de eindgebruiker vergelijkbaar. Een belasting heeft een vast tarief dat de overheid bepaalt. Bij ETS2 bepaalt de markt de prijs, binnen een dalend plafond. De opbrengst van de veilingen gaat naar de lidstaten en deels naar het Europese Sociaal Klimaatfonds. Dat fonds moet volgens de Europese Commissie over 2026–2032 ten minste €86,7 miljard opleveren, inclusief 25 procent cofinanciering door lidstaten, om kwetsbare huishoudens, kleine bedrijven en vervoersgebruikers te ondersteunen.

ETS2 staat los van de Nederlandse CO₂-heffing voor de industrie en van de energiebelasting. Het PBL noemt als mogelijkheid om de energiebelasting mee te laten bewegen met de ETS2-prijs, maar dat is een optie, geen kabinetsbesluit.

Wat kunnen bedrijven nu doen?

ETS2 maakt fossiele warmte en brandstof duurder op een moment dat veel investeringen in gebouwen en wagenparken toch al op de planning staan. Wie nu beslist over een nieuwe verwarmingsinstallatie of over de vervanging van bedrijfswagens, kiest voor de komende tien tot vijftien jaar. Drie stappen:

1. Breng uw blootstelling in kaart. Hoeveel m³ gas en hoeveel liter diesel en benzine gebruikt u per jaar? Dat is uw scope 1 en precies de uitstoot waarop ETS2 een prijs zet. Zie de CO₂-voetafdruk van uw bedrijf berekenen.
2. Reken met een CO₂-prijs. Neem in investeringsbeslissingen een CO₂-prijs mee, bijvoorbeeld de bandbreedte van het PBL. Een warmtepomp of elektrische bestelwagen die nu nipt niet rendabel lijkt, kan dat met ETS2 wel worden.
3. Neem het op in uw reductieplan. Koppel de vervanging van gasketels en voertuigen aan natuurlijke vervangingsmomenten vóór en rond 2028. Zie CO₂-reductie voor bedrijven en CO₂-reductiemaatregelen voor het mkb.

ETS2, EU ETS en CBAM: het verschil

Meer over de grensheffing leest u in CBAM uitgelegd. Hoe ETS2 past in de bredere omschakeling van bedrijven, staat in decarbonisatie uitgelegd.