Wat is een EPD? Betekenis, kosten en stappenplan (2026)

Kort antwoord: een EPD (Environmental Product Declaration, in het Nederlands milieu-productdeclaratie) is een onafhankelijk geverifieerd document dat de milieu-impact van een product over zijn levenscyclus in cijfers weergeeft, op basis van een levenscyclusanalyse (LCA). De grootste kostenpost is de LCA (indicatief €8.000 tot €35.000 voor een volledige LCA), plus verificatie en registratie. Reken op drie tot acht maanden.

EPD opstellen in 4 stappen:

1. Product Categorie Regels (PCR) bepalen: welke rekenregels gelden voor uw productgroep?
2. LCA uitvoeren conform ISO 14040/14044 en de PCR, doorgaans 8–20 weken
3. Onafhankelijke verificatie door een erkende toetser, 3–8 weken
4. Registratie en publicatie bij een EPD-programma en, voor de Nederlandse bouw, opname in de Nationale Milieudatabase, 2–6 weken

Let op: in de zorg staat EPD voor elektronisch patiëntendossier. Dit artikel gaat over de milieudeclaratie voor producten.

Wat is een EPD? Betekenis van de afkorting

EPD staat voor Environmental Product Declaration. Een EPD is een gestandaardiseerd document dat de milieu-impact van een product kwantificeert: hoeveel broeikasgassen, verzuring, watergebruik en grondstofuitputting het product veroorzaakt, per vastgestelde eenheid (bijvoorbeeld per kilogram, per m² of per stuk). De internationale basis is ISO 14025, waarvan in juni 2026 een nieuwe editie verscheen: ISO 14025:2026 legt de eisen vast voor EPD-programma's en de EPD's die zij publiceren, en schrijft het gebruik van ISO 14040 en ISO 14044 voor de onderliggende LCA voor. Voor bouwproducten geldt daarnaast EN 15804+A2, de basisregels voor de productgroep bouwproducten.

Een EPD is geen keurmerk en geen certificaat. Het document zegt niet of een product 'groen genoeg' is; het geeft gemeten waarden, vergelijkbaar met een voedingswaardetabel. De betrouwbaarheid zit in de vaste rekenregels (de PCR) en de onafhankelijke verificatie. Als leveranciers spreken over een 'EPD-certificaat', bedoelen ze meestal de geverifieerde en gepubliceerde EPD. Zie ook het begrip EPD in onze begrippenlijst.

Welke informatie staat in een EPD?

De LCA achter een EPD volgt het product van grondstofwinning via productie, transport en gebruik tot verwijdering of hergebruik. Welke levensfasen verplicht zijn ('van wieg tot poort' of 'van wieg tot graf'), ligt vast in de PCR. Een EPD rapporteert onder meer:

• Klimaatverandering (GWP), in kg CO2-equivalent
• Aantasting van de ozonlaag
• Verzuring en vermesting (eutrofiëring)
• Fijnstof, watergebruik en landgebruik
• Uitputting van mineralen, metalen en fossiele brandstoffen

Daarnaast bevat een EPD productinformatie, de systeemgrens, de gebruikte data en de verklaring van de verificateur.

EPD en CO2: wat zegt de GWP-indicator?

De meeste vragen over EPD's gaan over CO2. De klimaatimpact staat in een EPD onder Global Warming Potential (GWP), uitgedrukt in kg CO2-equivalent per eenheid product. Onder EN 15804+A2 is die indicator opgesplitst. De Europese bouwproductenverordening noemt dezelfde vier klimaatkenmerken in bijlage II van Verordening (EU) 2024/3110:

• klimaatverandering totaal;
• fossiele bronnen;
• biogene emissies (bijvoorbeeld koolstof in hout);
• landgebruik en verandering in landgebruik.

Voor het gebruik van die cijfers zijn drie dingen van belang. Kijk naar de eenheid: een GWP per kilogram is niet vergelijkbaar met een GWP per m² gevel. Kijk naar de systeemgrens: een waarde 'van wieg tot poort' bevat geen transport naar de bouwplaats en geen afvalfase. En kijk naar het onderscheid tussen totaal en fossiel, omdat opgeslagen biogene koolstof het totaal kan verlagen terwijl die koolstof aan het einde van de levensduur weer vrijkomt. Afnemers gebruiken de GWP-waarde uit uw EPD steeds vaker voor hun eigen scope 3-berekening (categorie 1, ingekochte goederen) en voor hun CO2-voetafdruk.

Wanneer heeft u een EPD nodig?

Een EPD is in Nederland voor geen enkel bedrijf als zodanig wettelijk verplicht. Er zijn wel vier situaties waarin u er in de praktijk niet zonder kunt.

1. De milieuprestatie van gebouwen (MPG)

Wie een gebouw bouwt, moet aantonen dat het voldoet aan de milieuprestatie-eis uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (artikel 4.159 en tabel 4.158). Sinds 1 juli 2026 geldt een nieuwe rekenmethode met 19 in plaats van 11 milieu-impactcategorieën en gelden eisen voor vrijwel alle gebruiksfuncties. Volgens RVO zijn de eisen inhoudelijk niet versoepeld; de scores vallen door de nieuwe methode hoger uit. De grenswaarden sinds 1 juli 2026:

• woonfunctie: ten hoogste 1,6 (voor 1 juli 2026: 0,8);
• kantoorfunctie: ten hoogste 1,55 (voor 1 juli 2026: 1,0 voor kantoren boven 100 m²);
• bijeenkomst-, cel-, gezondheidszorg-, industrie-, logies-, onderwijs-, sport- en winkelfunctie: ten hoogste 1,85;
• overige gebruiksfunctie: ten hoogste 1,8.

De MPG drukt de milieukosten van een gebouw uit in euro per m² bruto vloeroppervlak per jaar. De berekening gebruikt uitsluitend milieudata uit de Nationale Milieudatabase (NMD). De bouwer heeft de plicht, niet de fabrikant. Maar staat uw product niet met eigen data in de NMD, dan rekent de adviseur met generieke data. Op die zogenoemde categorie 3-data zet de Stichting NMD een ophoogfactor van 30%. Uw product scoort dan op papier slechter dan het misschien is. Voor fabrikanten van bouwproducten is een EPD die in de NMD is opgenomen daardoor in de praktijk een verkoopvoorwaarde.

2. MKI in aanbestedingen

In de grond-, weg- en waterbouw wordt de milieukostenindicator (MKI) op projectniveau berekend en volgens de Stichting NMD steeds vaker als gunningscriterium in aanbestedingen gebruikt. De MKI is één score in euro's waarin alle milieueffecten met vaste weegfactoren (schaduwprijzen) zijn opgeteld. Ook die berekening draait op de milieuverklaringen in de NMD. Een lagere MKI van uw product kan een aannemer helpen een aanbesteding te winnen.

3. De Europese bouwproductenverordening

Sinds 8 januari 2026 is de nieuwe bouwproductenverordening, Verordening (EU) 2024/3110, van toepassing. Volgens artikel 15 bevat de prestatie- en conformiteitsverklaring van een bouwproduct milieuprestaties over de levenscyclus: de vier klimaatkenmerken vanaf 8 januari 2026, de overige milieukenmerken van bijlage II vanaf 9 januari 2030 en 9 januari 2032. Dat gaat per productfamilie in zodra daarvoor geharmoniseerde technische specificaties onder de nieuwe verordening gelden. Wie nu al een EPD volgens EN 15804+A2 heeft, beschikt over de data die daarvoor nodig zijn.

4. Inkopers, certificering en productregels

Architecten en ontwikkelaars vragen EPD's op voor duurzaamheidscertificering van gebouwen (BREEAM-NL, GPR) en voor CO2-reductie in de bouw. Inkopers buiten de bouw vragen EPD's of andere LCA-data voor hun ketenrapportage. Voor andere productgroepen dan bouwproducten legt Verordening (EU) 2024/1781 (ecologisch ontwerp voor duurzame producten) het kader vast waarbinnen de Europese Commissie per productgroep eisen kan stellen, met als doel de koolstof- en milieuvoetafdruk van producten over hun levenscyclus te verkleinen, en voorziet zij in een digitaal productpaspoort.

EPD-programma's: waar publiceert u uw EPD?

Een EPD wordt gepubliceerd door een EPD-programma, ook programma-operator genoemd: een organisatie die de rekenregels (PCR's) beheert, de verificatie regelt en een openbaar register bijhoudt. Voor de Nederlandse markt zijn dit de belangrijkste spelers:

• Stichting Nationale Milieudatabase (NMD). Beheert de Bepalingsmethode Milieuprestatie Bouwwerken (versie 2.0 sinds 1 juli 2026, gebaseerd op EN 15804+A2) en de database waaruit MPG- en MKI-berekeningen putten. Een milieuverklaring komt in de NMD na toetsing door een erkende, onafhankelijke toetser volgens het NMD-Toetsingsprotocol. Zie Nationale Milieudatabase.
• Stichting MRPI. Nederlands EPD-programma voor bouwproducten. MRPI geeft EPD's uit op basis van LCA met onafhankelijke toetsing en noemt opname in de NMD als onderdeel van het traject.
• The International EPD System. Internationaal programma van EPD International AB voor alle productcategorieën, met een eigen PCR-bibliotheek en een vast publicatieproces. Gepubliceerde EPD's krijgen een registratienummer in de EPD Library. Zie The International EPD System.
• IBU (Institut Bauen und Umwelt e.V.). Duits EPD-programma voor bouwproducten volgens EN 15804, opgezet door fabrikanten van bouwproducten. Relevant als u in Duitsland levert. Zie IBU EPD.
• EPD Norge. Het Noorse EPD-programma, vaak gevraagd bij projecten in Scandinavië. Zie EPD Norge.

Een EPD van MRPI, EPD International of IBU staat niet vanzelf in de NMD. Voor opname moet de milieuverklaring volgens de Nederlandse bepalingsmethode zijn opgesteld en de NMD-toetsing doorlopen. Levert u vooral in Nederland, begin dan bij de NMD-route. Levert u ook in het buitenland, laat de LCA dan zo opzetten dat u met dezelfde studie bij meerdere programma's kunt registreren. Een overzicht van programma's en adviseurs staat bij aanbieders voor EPD.

EPD opstellen: het stappenplan

Stap 1: Product Categorie Regels (PCR) bepalen

Elke EPD volgt de PCR van de productcategorie: welke systeemgrens geldt, welke impactcategorieën verplicht zijn en hoe de eenheid wordt gedefinieerd. Voor bouwproducten in Nederland is de Bepalingsmethode van de Stichting NMD de generieke PCR; branches kunnen daarop productspecifieke PCR's maken. Internationaal beheert elk programma een eigen PCR-bibliotheek. Is er geen passende PCR, dan moet die eerst worden ontwikkeld, wat het traject verlengt.

Stap 2: LCA uitvoeren

De kern van elke EPD is een LCA conform ISO 14040/14044 en de PCR, uitgevoerd door een LCA-bureau (zie aanbieders voor LCA). U levert productdata aan: materiaalsamenstelling, energieverbruik per productiestap, transport, verpakking, verwachte levensduur en afvalscenario's. Het LCA-bureau combineert die met achtergronddata uit erkende databases, voor de NMD aangevuld met de NMD-basisprocessen. Doorlooptijd 8–20 weken, afhankelijk van de complexiteit en hoe snel uw data beschikbaar zijn. Hoe een LCA verloopt en wat die los kost, leest u in LCA laten uitvoeren: kosten en stappenplan.

Stap 3: Onafhankelijke verificatie

Een EPD wordt pas gepubliceerd na verificatie door een onafhankelijke derde. Voor de NMD toetst een door de Stichting NMD erkende LCA-toetser volgens het Toetsingsprotocol. Bij The International EPD System kan verificatie door een externe verificateur, via een gecertificeerd EPD-proces of via een vooraf geverifieerde tool. De verificateur controleert of de LCA de PCR en de normen volgt en of de resultaten juist zijn weergegeven. Doorlooptijd: 3–8 weken, inclusief een correctieronde.

Stap 4: Registratie en publicatie

Na goedkeuring dient u de EPD met de verificatieverklaring in bij het programma, dat hem publiceert in het openbare register. Bij The International EPD System moet de registratie binnen 90 dagen na de versiedatum van de EPD zijn afgerond. Doorlooptijd: 2–6 weken.

Wat kost een EPD?

De LCA is verreweg de grootste post: indicatief €8.000 tot €35.000 voor een volledige LCA volgens ISO 14040/14044 (een bandbreedte van de redactie, geen gepubliceerd tarief; zie LCA laten uitvoeren). Daar komen verificatie en registratie bij. De bedragen hangen vooral af van het aantal productvarianten, de beschikbaarheid van productiedata en of er al een passende PCR is. De kosten bestaan uit drie delen:

• LCA en EPD-document door een bureau: het grootste deel van het budget.
• Verificatie door een onafhankelijke toetser: een aparte opdracht, want de toetser mag niet het bureau zijn dat de LCA maakte.
• Registratie bij het programma: vaste tarieven, zie hieronder.

De registratiekosten zijn openbaar. De Stichting NMD rekent in 2026 voor een bedrijf (categorie 1) een vaste jaarlijkse bijdrage van €587 inclusief twee milieuverklaringen, plus €84 per jaar voor de 3e tot en met 15e verklaring (bedragen exclusief btw). Een branche (categorie 2) betaalt €934 per jaar inclusief drie verklaringen. The International EPD System rekent een jaarbijdrage van €515 (1–9 medewerkers), €1.030 (10–249 medewerkers) of €2.575 (250 of meer), plus een eenmalige registratievergoeding van €1.000 voor de eerste EPD in een kalenderjaar en €500 voor de tweede tot en met vierde.

Doorlooptijd en geldigheid

Van start tot gepubliceerde EPD duurt het doorgaans drie tot acht maanden. Een EPD is in de regel vijf jaar geldig. EPD International verplicht houders om tijdens die vijfjarige geldigheid jaarlijks intern te controleren of de gegevens nog kloppen. Verandert de samenstelling, het productieproces of de PCR wezenlijk, dan moet de EPD eerder worden herzien. Een verlopen EPD bij EPD International moet binnen een jaar worden geactualiseerd om weer geldig te worden.

Kosten drukken als kleiner bedrijf

• Branche-EPD. Meerdere producenten laten samen één EPD maken voor een representatief product. In de NMD heet dat categorie 2-data: merkonafhankelijk, wel getoetst, en zonder de ophoogfactor van 30% die op generieke data rust.
• Productfamilies en clones. Varianten die weinig verschillen, kunt u vaak in één LCA meenemen. Voor een clone van een bestaande milieuverklaring rekent de Stichting NMD geen extra tarief, mits aan de voorwaarden is voldaan.
• Eerst een screening. Een verkennende LCA laat zien waar de grootste impact zit en of een volledige EPD zich terugverdient.

EPD's en milieuclaims

Vanaf 27 september 2026 passen de lidstaten de regels van Richtlijn (EU) 2024/825 toe op milieuclaims richting consumenten. Claims dat een product dankzij compensatie een neutraal of verminderd klimaateffect heeft, zijn dan verboden; claims als 'beperkte CO2-voetafdruk' mogen alleen als ze op het werkelijke levenscycluseffect van het product zijn gebaseerd. Een EPD is daarvoor een sterke onderbouwing, mits de claim direct uit de EPD-resultaten volgt. Een EPD vergelijkt zelf geen producten: een vergelijking met concurrenten maakt u zelf en moet methodisch kloppen. Meer hierover in wat bedrijven nog mogen claimen en greenwashing herkennen.