Scope 1, 2 en 3: wat is het en wat valt er onder?

Als u begint met het berekenen van uw CO2-voetafdruk, stuit u al snel op het begrip 'scopes'. Het GHG Protocol, de mondiale standaard voor het inventariseren van broeikasgasemissies, verdeelt alle uitstoot in drie categorieën. Die opdeling bepaalt wat u zelf kunt meten, wat u bij uw leveranciers moet ophalen, en wat u voorlopig buiten beschouwing laat. Dit artikel legt de drie scopes uit, met rekenvoorbeelden, emissiefactoren, verplichtingen per kader, veelgemaakte fouten en een aanpak voor scope 3-data.

Waarom het GHG Protocol de standaard is

Het Greenhouse Gas Protocol is ontwikkeld door het World Resources Institute (WRI) en de World Business Council for Sustainable Development (WBCSD). CSRD/ESRS, de CO2-Prestatieladder, het Science Based Targets initiative (SBTi), ISO 14064 en ISO 14068:2026 zijn allemaal gebaseerd op of compatibel met het GHG Protocol. Stelt u uw voetafdruk volgens dit protocol op, dan is de data herbruikbaar voor vrijwel alle rapportageverplichtingen en certificeringen die uw bedrijf nodig kan hebben.

De kern is een driedeling die bepaalt wie verantwoordelijk is voor welke emissies. Scope 1 zijn uw eigen directe emissies, scope 2 de indirecte emissies van ingekochte energie, scope 3 alle overige emissies in de keten. Die indeling voorkomt dubbeltelling binnen uw eigen inventaris: de uitstoot van de centrale die uw stroom opwekt, telt bij u als scope 2 en niet nogmaals als scope 1.

Het GHG Protocol onderscheidt zeven broeikasgassen: CO2, methaan (CH4), lachgas (N2O), fluorkoolwaterstoffen (HFC's), perfluorkoolstofverbindingen (PFC's), zwavelhexafluoride (SF6) en stikstoftrifluoride (NF3). Ze worden omgerekend naar CO2-equivalenten (CO2e) via Global Warming Potential-waarden. Het GHG Protocol beveelt de waarden uit het zesde IPCC-rapport (AR6) aan: methaan heeft daarin een GWP-100 van 27,0 (niet-fossiel) tot 29,8 (fossiel), lachgas 273. Eén kilogram fossiel methaan warmt over 100 jaar dus even sterk op als 29,8 kilogram CO2.

Scope 1: uw directe uitstoot

Scope 1 omvat alle emissies die direct vrijkomen uit bronnen die u bezit of beheert, op uw eigen locatie of door uw eigen voertuigen. U kunt dit zelf meten en direct beïnvloeden, bijvoorbeeld door over te stappen op elektrische voertuigen of de cv-installatie te vervangen. Denk aan:

• Verbranding van aardgas in uw verwarmingsinstallatie of productieproces
• Brandstofverbruik van bedrijfsvoertuigen op benzine, diesel of LPG
• Koelmiddelen die vrijkomen uit airconditioning of koelcellen (F-gassen)
• Verbrandingsprocessen in productieapparatuur die u zelf bezit en beheert, zoals ovens, branders en stoomketels
• Noodstroomaggregaten op diesel, bij stroomuitval of op externe locaties
• Procesemissies bij productie, zoals CO2 bij cementproductie of fermentatie, en laboratoriumgassen

De gegevens staan op uw energierekening, tankpassen en onderhoudsbonnen van koelinstallaties. Voor de meeste kantoororganisaties is scope 1 een beperkt deel van de voetafdruk; bij productie- en transportbedrijven is het vaak een groot deel. U berekent scope 1 door het gemeten verbruik te vermenigvuldigen met een emissiefactor. Factoren voor Nederland volgens CO2emissiefactoren.nl, editie 2026 (tank-to-wheel, alleen de verbranding; de well-to-wheel-waarde inclusief winning en transport van de brandstof staat tussen haakjes):

• Aardgas: 1,779 kg CO2e per Nm³ (WTW 2,134)
• Diesel (B7): 2,462 kg CO2e per liter (WTW 3,251)
• Benzine (E10): 2,139 kg CO2e per liter (WTW 2,794)
• LPG: 1,625 kg CO2e per liter (WTW 1,792)
• Koudemiddel HFC-134a (lekkage): GWP 1.530 (IPCC AR6), dus 1.530 kg CO2e per kg uitgestoten gas

Volgens het GHG Protocol hoort alleen de verbranding in scope 1; het ketendeel (het verschil tussen WTW en TTW) valt in scope 3, categorie 3. Emissiefactoren worden jaarlijks bijgesteld: gebruik de editie van uw rapportagejaar. Meer over de factoren en een volledig rekenvoorbeeld staat in CO2-voetafdruk berekenen voor uw bedrijf.

F-gassen zijn het meest onderschatte onderdeel van scope 1. Elk kilogram HFC-134a dat lekt, staat gelijk aan ruim 1,5 ton CO2e. Een klein lek in een grote koelcel kan jaarlijks meerdere tonnen CO2e uitstoten, soms meer dan het gasverbruik. Er is bovendien geen factuur voor, dus het wordt vaak vergeten. Vraag uw onderhoudsbedrijf elk jaar om een lekrapportage en neem deze emissies op in uw inventaris.

Rekenvoorbeeld voor een MKB-bedrijf met 10 bestelbussen en een kantoor:

• Gasverbruik kantoor: 15.000 m³ per jaar × 1,779 = 26,7 ton CO2e
• Dieselverbruik bestelbussen: 10 bussen × 15.000 km × 0,08 L/km = 12.000 liter × 2,462 = 29,5 ton CO2e
• F-gaslekkage koelcel: 2 kg HFC-134a × 1.530 = 3,1 ton CO2e
• Totaal scope 1: circa 59,3 ton CO2e per jaar

Met de well-to-wheel-factoren komt daar 14,8 ton bij (gas 15.000 × 0,355 en diesel 12.000 × 0,789); dat deel rapporteert u in scope 3, categorie 3.

Let bij leaseauto's op de afbakening: brandstofverbruik van operational-lease voertuigen is scope 1 als u de brandstofkosten betaalt en de operationele controle heeft. Is dat niet zo, dan valt het onder scope 3 (categorie 8, upstream geleaste activa).

Scope 2: indirect via ingekochte energie

Scope 2 gaat over de uitstoot bij de opwekking van energie die u inkoopt maar niet zelf opwekt. U stoot de CO2 niet zelf uit, maar uw verbruik is de oorzaak. Voor kantoor- en dienstverlenende bedrijven is elektriciteit vaak een flinke post. Het gaat om:

• Elektriciteitsverbruik uit het net (verlichting, computers, productie)
• Stoom, warmte of koude die u via een net of van een externe leverancier afneemt

Het GHG Protocol onderscheidt twee methoden, en u rapporteert er beide:

• Location-based: u gebruikt de gemiddelde emissiefactor van het Nederlandse net. Volgens CO2emissiefactoren.nl (editie 2026) is dat 0,244 kg CO2e per kWh, inclusief netverlies. De factor verandert jaarlijks met de energiemix; gebruik altijd de editie van uw rapportagejaar.
• Market-based: u gebruikt de emissiefactor van uw specifieke energiecontract. Voor grijze stroom geeft de lijst van 2026 0,483 kg CO2e per kWh, hoger dan de netmix omdat groene stroom al door anderen is geclaimd. Nederlandse groene stroom met Nederlandse garanties van oorsprong (GvO's) telt als nul. Let op: onder de CO2-Prestatieladder telt stroom met geïmporteerde GvO's als grijs, terwijl het GHG Protocol Europese GvO's accepteert.

Het GHG Protocol vraagt dat u beide methoden rapporteert. Overstappen op groene stroom met GvO's is de snelste manier om scope 2 in de market-based methode te verlagen. De GvO's moeten betrekking hebben op het jaar van uw verbruik en afkomstig zijn van een erkend register.

Rekenvoorbeeld voor hetzelfde bedrijf: bij 80.000 kWh per jaar komt location-based uit op 80.000 × 0,244 = 19,5 ton CO2e, en market-based met groene stroom en GvO's op 0 ton. Het verschil laat zien waarom de methodekeuze groot effect heeft op het gerapporteerde getal, en waarom sommige bedrijven twee totaalcijfers publiceren. Gebruikt u groene stroom met GvO's maar rapporteert u toch alleen location-based, dan valt uw voetafdruk te hoog uit en blijft het reductieresultaat onzichtbaar.

Let bij warmtenetten op de emissiefactor: die varieert sterk per aanbieder en stad. Warmte uit industriële restwarmte heeft een veel lagere factor dan warmte uit gasketels. Vraag uw leverancier jaarlijks om de factor in kg CO2e per GJ of per MWh.

Scope 3: alle overige ketenuitstoot

Scope 3 is veruit de grootste en meest complexe categorie. Het omvat alle indirecte emissies in uw waardeketen die niet onder scope 1 of 2 vallen: bij leveranciers, transporteurs, klanten en medewerkers, maar als gevolg van uw activiteiten. Het GHG Protocol onderscheidt 15 categorieën, verdeeld over upstream (categorie 1 t/m 8) en downstream (9 t/m 15):

• 1. Ingekochte goederen en diensten: de CO2 bij de productie van alles wat u inkoopt, van grondstoffen tot IT-apparatuur en zakelijke diensten. Voor veel bedrijven de allergrootste scope 3-post.
• 2. Kapitaalgoederen: machines, hardware en gebouwen waarvoor u investeert.
• 3. Brandstof- en energiegerelateerde activiteiten: emissies die niet in scope 1 of 2 vallen, zoals de winning en raffinage van de brandstof die u gebruikt.
• 4. Upstream transport en distributie: vrachttransport van leveranciers naar uw locatie door externe vervoerders.
• 5. Afval uit bedrijfsactiviteiten: verwerking van uw bedrijfsafval, inclusief storten en verbranden.
• 6. Zakelijke reizen: vluchten, treinen, hotels, taxi's en huurauto's van uw medewerkers.
• 7. Woon-werkverkeer: hoe medewerkers van huis naar het werk reizen, inclusief een aanname voor energieverbruik van thuiswerkers.
• 8. Upstream geleaste activa: gebouwen of apparatuur die u least en niet in scope 1 of 2 heeft opgenomen.
• 9. Downstream transport en distributie: levering van uw producten aan klanten door externe vervoerders.
• 10. Verwerking van verkochte producten: verdere bewerking van uw halffabricaten door afnemers.
• 11. Gebruik van verkochte producten: de CO2 die vrijkomt als klanten uw product gebruiken, zoals het elektriciteitsverbruik van een apparaat of de gasverbranding van een ketel.
• 12. End-of-life behandeling van verkochte producten: afdanking en verwerking van uw producten na gebruik.
• 13. Downstream geleaste activa: activa die u aan anderen verhuurt.
• 14. Franchises: emissies van franchisenemers.
• 15. Investeringen: aandelen en obligaties in uw portefeuille, relevant voor financiers en asset managers.

Bij veel kantoororganisaties is scope 3 het grootste deel van de voetafdruk. Niet elke organisatie hoeft alle 15 categorieën te rapporteren: de GHG Protocol Corporate Value Chain Standard staat toe categorieën weg te laten die niet relevant zijn, mits u dat onderbouwt en vermeldt. Voor een gemiddeld MKB-bedrijf zijn categorie 1, 6 en 7 meestal het beginpunt, aangevuld met categorie 4 (upstream transport) en, voor producenten van energieverbruikende producten, categorie 11.

Praktijkvoorbeelden per bedrijfstype

Webbureau met 20 medewerkers: scope 1 is vrijwel nul. Scope 2 is het elektriciteitsverbruik van kantoor en eventuele eigen servers. Scope 3 domineert: inkoop van hardware (categorie 2), cloudhosting (categorie 1), woon-werkverkeer (categorie 7) en zakelijke vluchten (categorie 6) vormen samen meestal het grootste deel van de footprint. Scope 3 negeren leidt hier tot een ernstige onderschatting.

Transportbedrijf met 50 vrachtauto's: scope 1 is dominant; het brandstofverbruik van de eigen vloot is meestal de grootste post. Scope 2 is energie van depots, wasstraten en kantoor. Scope 3 omvat ingehuurde transporteurs (categorie 4) en bandenproductie (categorie 1). De grootste reductiemaatregel is elektrificatie of waterstof voor het wagenpark.

Maakindustrie (kunststofonderdelen): scope 1 bevat proceswarmte en verbrandingsovens. Scope 2 is elektriciteit voor spuitgietmachines en compressoren. Scope 3 is groot door de inkoop van grondstoffen (categorie 1), zoals granulaat en andere polymeren, en door het gebruik van de producten door klanten (categorie 11).

Welke scopes zijn verplicht?

Dat hangt af van de norm of het kader dat u volgt:

• CO2-Prestatieladder (handboek 4.0): trede 1 gaat over de eigen uitstoot in scope 1 en 2, inclusief andere broeikasgassen dan CO2. Vanaf trede 2 brengt u de keten (scope 3) van uw belangrijkste activiteiten kwantitatief in beeld. Zie de CO2-Prestatieladder uitgelegd.
• ISO 14068:2026 (CO2-neutraliteitsclaim; verving ISO 14068-1:2023, de opvolger van de ingetrokken PAS 2060): u kwantificeert de footprint van het onderwerp van de claim en legt vast welke scope 3-emissies u meeneemt; een claim die alleen scope 1 en 2 dekt, moet dat expliciet vermelden.
• CSRD (na de EU Omnibus: meer dan 1.000 medewerkers en meer dan 450 miljoen euro omzet): alle drie de scopes zijn verplicht te rapporteren via ESRS E1.
• SBTi (near-term doelen): een scope 3-doel is verplicht als scope 3 meer dan 40 procent van de totale emissies uitmaakt.
• CDP-rapportage: scope 1, 2 en 3 worden uitgevraagd; onvolledige scope 3-rapportage leidt tot lagere scores.

Voor MKB dat begint met CO2-rapportage: start met scope 1 en 2 als fundament en voeg de zwaarste scope 3-categorieën toe zodra u die betrouwbaar kunt kwantificeren. Zo bouwt u stapsgewijs op en publiceert u geen onvolledig beeld.

Eerste inventarisatie in zes stappen

1. Stel de organisatiegrenzen vast: welke entiteiten en locaties vallen onder uw rapportage, en hanteert u de equity-share of de operational control methode?
2. Verzamel energiedata: vraag jaaroverzichten op bij uw energieleverancier, exporteer tankpasdata en inventariseer alle koelinstallaties via de onderhoudsdienst.
3. Bereken scope 1 en 2 met de emissiefactoren voor het rapportagejaar.
4. Identificeer de top-3 scope 3-categorieën: gebruik de spend-based methode als eerste grove schatting, bijvoorbeeld met Climatiq of de gratis DEFRA-dataset.
5. Documenteer uw datakwaliteit: noteer per categorie of u gemeten data, berekende data of schattingen gebruikt. Dit is vereist bij externe verificatie.
6. Stel een basisjaar vast: het eerste volledige jaar waarvoor u betrouwbare data heeft, als referentie voor trendvergelijking.

Hoe verzamelt u scope 3-data?

Scope 3-data is lastig omdat u afhankelijk bent van derden: leveranciers, vervoerders en medewerkers houden de benodigde gegevens vaak zelf niet bij, categorie 1 kan tientallen leveranciers omvatten, en de meest gebruikte methode geeft een schatting en geen exacte meting. Drie aanpakken:

• Spend-based: u rekent inkoopbedragen om met emissiefactoren per euro in een bepaalde sector (bijvoorbeeld uit EXIOBASE of DEFRA). Snel, maar onnauwkeurig en gevoelig voor dubbeltelling.
• Activiteitsdata: u vraagt concrete verbruikscijfers (kWh, kg, km). Nauwkeuriger, maar tijdrovend en afhankelijk van de bereidheid van leveranciers.
• Hybride: activiteitsdata voor de grootste posten (zakelijk vliegverkeer, woon-werkverkeer, top-3-leveranciers) en spend-based voor de rest.

Begin met de categorieën die voor uw profiel het zwaarst wegen: voor een webbureau hardware, software en woon-werkverkeer, voor een transportbedrijf de brandstof van ingehuurde vervoerders, voor een maakbedrijf de grondstoffen. Vervang spend-based schattingen geleidelijk door activiteitsdata van de grootste leveranciers, en stuur leveranciers jaarlijks een standaard vragenlijst. Meer over de berekening leest u in scope 3 emissies berekenen.

Meest gemaakte fouten per scope

• Scope 1, F-gassen vergeten: bedrijven met koel- of airconditioningsystemen laten dit structureel buiten beschouwing, terwijl het soms de grootste scope 1-post is, zeker bij oudere installaties.
• Scope 2, verkeerde of enkele methode: alleen location-based rapporteren bij groene stroom met GvO's, of de twee methoden door elkaar halen. Rapporteer altijd beide en geef aan welke primair is.
• Scope 3, alleen de makkelijke categorieën: zakelijke vluchten en woon-werkverkeer worden meegenomen, maar de materialiteitsanalyse voor alle 15 categorieën wordt overgeslagen. Dit leidt tot een onvolledige en niet-conforme inventaris.
• Scope 3, dubbeltelling bij spend-based: voorkom dat posten die al in scope 1 of 2 zitten, zoals energiekosten, opnieuw in de inkoopbedragen van categorie 1 worden meegeteld.

Tools en software

• Mijn CO2-Prestatieladder: de online omgeving van SKAO met het handboek, uitleg en een uploadfunctie, specifiek voor de CO2-Prestatieladder.
• Greenly, Sweep of Coolset: SaaS-platforms voor bredere voetafdrukberekeningen, met koppelingen naar boekhoudpakketten en ERP-systemen. Geschikt voor MKB dat ook CSRD-datavragen van klanten wil beantwoorden.
• Ecoinvent: een uitgebreide LCA-database, veel gebruikt door adviseurs voor nauwkeurige factoren per materiaalstroom of proces.
• Climatiq en DEFRA: bronnen voor emissiefactoren voor een eerste scope 3-schatting.

Van meting naar reductie: prioriteiten per scope

• Scope 1: focus op vervoer en verwarming. Elektrificeer uw wagenpark en schakel over op een warmtepomp voor ruimte- en procesverwarming. Dit zijn de grootste reduceerbare posten met bewezen technologie en vaak een positieve businesscase via lagere brandstofkosten.
• Scope 2: ga naar 100 procent hernieuwbare elektriciteit met garanties van oorsprong; met Nederlandse groene stroom en Nederlandse GvO's wordt uw market-based scope 2 voor elektriciteit nul. Zonnepanelen verlagen daarnaast uw energierekening.
• Scope 3: dit vereist samenwerking met leveranciers en klanten. Begin met de grootste categorie voor uw bedrijfstype, bouw een voorkeurslijst van leveranciers met een lagere voetafdruk geleidelijk in uw inkoopbeleid in, en verlaag woon-werkemissies met een fietsvergoeding of OV-abonnement.